EKΔΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΩΝ

Στην εκδήλωση με τίτλο «Για μια άλλη Ευρώπη», που διοργανώνει το κόμμα των Ευρωπαίων Φιλελευθέρων και Δημοκρατών (ALDE) στην Αθήνα (Μέγαρο Παλαιάς Βουλής, ώρα 5.30 μ.μ),  θα μιλήσει σήμερα, 7 Νοεμβρίου 2013, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης.

Επίσημος προσκεκλημένος στην εκδήλωση, ο πρόεδρος της ομάδας του ΑLDE στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Guy Verhofstadt. Μαγνητοσκοπημένο μήνυμα θα απευθύνει ο πρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Daniel Cohn-Bendit.

Ακολουθεί η τοποθέτηση του Γιάννη Μπουτάρη:

Για μια Άλλη Ευρώπη

Τί εννοούμε σήμερα όταν λέμε Ευρώπη; Πριν το απαντήσουμε ας δούμε τί έχει στο μυαλό του ο καθένας μας όταν λέει, ακούει, τη λέξη Ευρώπη. Στο δικό μου το μυαλό έρχονται εικόνες: Ρώμη, ρωμαϊκές λεγεώνες, πόλεμοι, ιερά εξέταση, βασίλεια και βασιλιάδες, δούκες και βαρόνοι, μεγάλες ανακαλύψεις, αναγέννηση και βιομηχανική επανάσταση, πόλεμοι, πόλεμοι, πόλεμοι, εθνοκαθάρσεις και κινήματα ιδεολογικά, ώσπου φτάσαμε στη μεταπολεμική Ευρώπη. Ξεκίνησε η ιδέα με τον άνθρακα και χάλυβα, και χάρη σε φωτισμένα μυαλά που κυβερνούσαν ή επηρέαζαν σημαντικά τις αποφάσεις φτάσαμε στην ΕΟΚ.

Το εγχείρημα για μια ενωμένη Ευρώπη ήταν από την εποχή της σύλληψής του «περίεργο». Ήταν μια ιδέα, η οποία, μετά από την κορύφωση των εθνικών αντιπαλοτήτων και την καταστροφική τους κατάληξη με το Β’ΠΠ, ήταν αναγκαίο να επιβληθεί «από πάνω προς τα κάτω». Από ανοιχτόμυαλους, δηλαδή, ανθρώπους και οραματιστές πολιτικούς που έβλεπαν πιο μπροστά από τον χαροκαμένο μέσο Ευρωπαίο που δεν μπορούσε να διανοηθεί ακόμη ότι το μέλλον των λαών της ηπείρου μας είναι κοινό. Παρά τα κατά καιρούς πισωγυρίσματα, η ευρωπαϊκή ενοποίηση προχωρά, άλλοτε με γρήγορα και άλλοτε με αργά βήματα. Έχει ήδη, όμως, ακουμπήσει πολύ σημαντικά θέματα, όπως το κοινό νόμισμα και η κοινή οικονομική πολιτική για τις χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα.

Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα. Η τακτική της επιβολής πολιτικών ενοποίησης «από πάνω προς τα κάτω» έχει φτάσει στα όριά της. Δεν μπορούν πια να επιβάλλονται στους ανίδεους και ουσιαστικά αμέτοχους στη διαδικασία ενοποίησης ευρωπαίους πολίτες «εντολές εκ των άνω». Ουσιαστικά, κατά την άποψή μου, οι βασιλιάδες και οι βαρόνοι αντικαταστάθηκαν από τις μεγάλες τράπεζες, τους ανώτατους αξιωματούχους της ΕΕ, και το ανίσχυρο – προς το παρόν τουλάχιστον – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επιβάλλεται να γίνει ο κόσμος συμμέτοχος στον καθορισμό της πορείας που θα οδηγήσει σε μια «άλλη Ευρώπη».

Πώς, όμως, κάποιος θα θελήσει να μετάσχει σε κάτι που το θεωρεί ουσιαστικά ξένο προς την ταυτότητα και την καθημερινότητά του; Ελάχιστοι πολίτες της ηπείρου μας (γύρω στο 1-2%) αυτοπροσδιορίζονται πρώτα ως Ευρωπαίοι, βάζοντας σε δεύτερη μοίρα την εθνική τους ταυτότητα. Αν και πιστεύω ότι αρκετοί από τους παριστάμενους ανήκουν σε αυτό το ποσοστό, η Ευρώπη έχει ουσιαστικά αποτύχει να πείσει τους πολίτες της για τη σημασία της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας. Και έχει αποτύχει, γιατί ακόμη κάνει το λάθος να μην διδάσκει και να μην τονίζει τη σημασία της Ενωμένης Ευρώπης και της κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας στα σχολεία και ιδιαίτερα στα δημοτικά. Κατά τον κρίσιμο, δηλαδή, χρόνο όταν διαμορφώνονται οι βασικές τάσεις ταύτισης με ομάδες ευρύτερες από την οικογένεια, όπως είναι το έθνος ή όπως θα μπορούσε να είναι η Ευρώπη.

Αυτό μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει, γιατί κανένας δε θέλει να αναλάβει το πολιτικό κόστος. Το κόστος, δηλαδή, οικοδόμησης – έστω και σταδιακής – μιας καινούργιας ταυτότητας εις βάρος της κλασικής εθνικής ταυτότητας, με την οποία οι πιο πολλοί από εμάς ταυτιζόμαστε με ευκολία. Όμως, στο πλαίσιο της τωρινής παγκοσμιοποίησης (κακής ή καλής, είναι άλλη ιστορία) το έθνος-κράτος μοιάζει ανήμπορο να αντεπεξέλθει στις εξελίξεις. Για να κρατήσουμε ή και να βελτιώσουμε το επίπεδο διαβίωσής μας, για να διασώσουμε ό,τι απέμεινε από το περίφημο ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος, πρέπει να σκεφτόμαστε και να αντιδρούμε συλλογικά ως Ευρωπαίοι.

Η πολιτική ενέχει – και σωστά – μια διάθεση προσαρμοστικότητας των πολιτικών στα βασικά στερεότυπα και τις απόψεις του μέσου πολίτη. Εξάλλου, αν δεν σε ψηφίσουν δεν μπορείς να είσαι πολιτικός. Χρειάζεται, όμως, και όραμα. Ένα σχέδιο που μπορεί να εμπνεύσει και να οδηγήσει τους ανθρώπους σε ένα καλύτερο μέλλον. Ειδικά αυτή την περίοδο, που ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης δοκιμάζεται οικονομικά και αμφισβητεί τη χρησιμότητα και τη νομιμοποίηση της ΕΕ. Χρειάζεται όραμα για να ξεπεραστούν οι αυτιστικές τάσεις της Ευρώπης να επιστρέψει στον μαύρο δρόμο των εθνικών απομονώσεων και ανταγωνισμών.

Το όραμά μας δεν μπορεί παρά να θέτει ως τελικό στόχο της διαδικασίας ενοποίησης την – κάποιου είδους – ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης. Η Ευρώπη δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης» αντιγράφοντας τις ΗΠΑ. Η διαφορετική γλώσσα και νοοτροπία είναι τεράστια εμπόδια για τέτοια αντιγραφή. Για να φτάσουμε σε κάποιου είδους ομοσπονδία, όμως, πρέπει να θεσπιστεί – και σύντομα – η κεντρική δημοσιονομική αρχή της Ευρώπης. Κάτι σαν υπουργείο οικονομικών που θα διανέμει με πολιτικά κριτήρια σε όλα τα μέλη τα πλεονάσματα ορισμένων χωρών που επωφελούνται περισσότερο από την Ένωση και τον ανοικτό ανταγωνισμό. Είναι ο μόνος τρόπος για να διατηρήσει τη συνοχή της, αλλά και για να μη διασπαστεί η υπάρχουσα Οικονομική & Νομισματική Ένωση.

Το πιο σημαντικό, όμως, είναι σε τί είδους βάσεις θα οικοδομηθούν οι μελλοντικές Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Και αυτό είναι βαθειά πολιτικό ερώτημα, ανοικτό σε ιδεολογικά φορτισμένες ερμηνείες. Η δική μου είναι, όπως προείπα, ότι αυτό πρέπει να καθοριστεί τελικά με συμμετοχικές διαδικασίες και από «κάτω προς τα επάνω», δηλαδή από τον μέσο ευρωπαίο πολίτη.

Για να φτάσουμε, όμως, σε αυτό το συμμετοχικό στάδιο αποφάσεων και να ενδιαφερθεί ο πολίτης για τις διαδικασίες ενοποίησης, πρέπει να πειστεί ότι τον αφορούν και τον εκφράζουν. Το πρώτο θα γίνει μόνο αν η όλη διαδικασία ενοποίησης ενισχύει και δεν αποδυναμώνει – όπως γίνεται τώρα – την κοινωνική συνοχή και ειρήνη. Για να νιώσει, όμως, ο Ευρωπαίος ότι η όλη διαδικασία ενοποίησης τον εκφράζει, η Ευρώπη πρέπει να καινοτομήσει, να πετύχει εκεί που μέχρι τώρα απέτυχε. Στην οικοδόμηση, δηλαδή, μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής ταυτότητας που δίνει προοπτική στους πολίτες της. Μιας καινούργιας εννοιολογικής κατασκευής που θα εμπνεύσει και θα κινητοποιήσει τον κόσμο. Κάτι που πέτυχαν παλαιότερα τα έθνη-κράτη. Εξάλλου, η πρώτη ύλη για την ενδυνάμωση της κοινής μας ταυτότητας υπάρχει: είναι οι κοινές καταβολές των ευρωπαϊκών λαών στον πολιτισμό, στην παιδεία, στον ανθρωπισμό, στις κοινωνικές ευαισθησίες, αλλά και η κοινή μας εντέλει ιστορία. Επιπλέον, για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει κατά την άποψή μου πάντα, να αποκατασταθούν τρεις ενιαίες πολιτικές:

-Ενιαίο εκπαιδευτικό σύστημα με βασικές κοινές αρχές από το νηπιαγωγείο ως το τελευταίο σκαλοπάτι της εκπαίδευσης σε όλα τα κράτη μέλη.

-Ενιαία οικονομική αντίληψη με ανακατανομή του πλούτου και ανοχή για τις χώρες που έχασαν την ανταγωνιστικότητά τους μέσα στην ΟΝΕ και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στην καινούργια πραγματικότητα.

-Ενιαία εξωτερική πολιτική και πολιτική άμυνας. Ο Ευρωπαίος πολίτης πρέπει να αισθάνεται την ασφάλεια και την αλληλεγγύη για την προάσπιση των εθνικών συνόρων.

Η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να τα καταφέρει. Δε θέλω καν να σκέφτομαι τις πιθανές επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης αποτυχίας. Εδώ εμείς τα καταφέραμε, βασιζόμενοι στο πολυπολιτισμικό παρελθόν της πόλης μας, να χτίσουμε μια πολύχρωμη Βαλκανική εννοιολογική κατασκευή που μπορεί να εμπνεύσει και να προσελκύσει τους γειτονικούς λαούς. Λαούς με τους οποίους είχαμε προαιώνιες διαφορές και έχθρα. Δεν μπορεί να τα καταφέρει η Ευρώπη να πείσει τους πολίτες της να σκέφτονται ως Ευρωπαίοι; Είναι αδιανόητο και αυτοκαταστροφικό.

Έχουμε πετύχει πολλά στην ήπειρό μας τον τελευταίο αιώνα, με πιο σημαντικό την μακροβιότερη περίοδο ειρήνης μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Για να μην τα καταστρέψουμε, χρειάζεται πολιτικό θάρρος και μυαλό. Υπάρχει χώρος να επωφεληθούμε όλοι οι ευρωπαϊκοί λαοί, χωρίς διάθεση για ηγεμονισμούς και υπερφίαλο ανταγωνισμό ανάμεσά μας. Πρέπει η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ενοποίηση να καταστεί και πάλι ωφέλιμη για όλα τα μέλη της ευρωπαϊκής οικογένειας. Με όραμα και πολιτικό θάρρος πιστεύω πως θα το πετύχουμε!